Монгол Ардын намын Удирдах зөвлөлийн Ажлын албанаас 21 аймаг, 330 сумын хэмжээнд өрнүүлж буй “Ардын нам-Ард түмэндээ” аяны Сүхбаатар аймгийн багийг Удирдах зөвлөлийн гишүүн, УИХ-ын гишүүн М.Мандхай ахлан ажиллаж байгаа юм. Мөн намын Бага хурлын гишүүн Х.Оюунцэцэг, намын дэргэдэх Стратеги академийн судалгаа, эрдэм шинжилгээний секторын эрхлэгч Г.Батсайхан, Сүхбаатар аймгийн Монгол Ардын намын хорооны дарга Д.Амарбат, дэд дарга С.Ганбат, Асгат сумын намын хорооны гишүүн Б.Буд нар уулзалтад оролцлоо.

УИХ-ын гишүүн М.Мандхай Асгат суманд ажиллах үеэрээ намын ахмад зүтгэлтэн гишүүдийнд очиж хүндэтгэл үзүүлэн, гишүүд, дэмжигчдийнхээ санал бодлыг сонсож бодлого шийдвэртээ тусгах, оролцоог хангах “Ардын нам-Ард түмэндээ” аяны талаар тайлбарлаж намын дарга, Ерөнхий сайд Н.Учралын мэндчилгээг дамжууллаа.

Тухайлбал, аймгийн алдарт уяач, ахмад настан Ё.Гүрдорж, Улсын тэргүүний номын санч, намын ахмад зүтгэлтэн, насаараа хөдөөгийн соёлын байгууллагад ажилласан Соёлын тэргүүний ажилтан Ж.Ичинхорлоо, аймгийн алдарт уяач, намын ахмад зүтгэлтэн П.Дамдинжав нарт хүндэтгэл үзүүлсэн юм.

Ахмад гишүүд нам, төрд зүтгэж явсан он жилүүдийн дурсамжаа хуучлахын зэрэгцээ цаашид намын эв нэгдлийг хангах, боловсон хүчний чадавхыг илүү дээшлүүлэх, ажил хөдөлмөрөө хариуцлагатай хийж ард түмнийхээ амьдрал ахуйг дээшлүүлэх, улс орноо хөгжүүлэх үйлсдээ тууштай зүтгэхийг захиж байлаа.

УИХ-ын гишүүн М.Мандхай Асгат сумын Монгол Ардын намын гишүүд, дэмжигчидтэй өргөтгөсөн уулзалт хийхдээ намын дарга, Ерөнхий сайд Н.Учралын “Чөлөөлье” санаачилга, тэтгэврийн шударга тогтолцооны шинэчлэл, өөрийн санаачилсан Хөдөө аж ахуйн тухай хуулийн төсөл зэргийг танилцууллаа.

Байгалийн баялгаа ашиглах ногоон эрчим хүчний чөлөөлөлт, хүн бүр ажиллах хөдөлмөрлөх, бизнес эрхлэхэд тулгардаг саад бэрхшээлийг халж таатай орчныг бүрдүүлэх хууль эрх зүйн чөлөөлөлт, шударга зарчимтай ажиллах авлигын чөлөөлөлт, хүнд суртал хууль журмын хэрэгцээгүй саадаас хувийн хэвшил, иргэдээ чөлөөлөх бодлогыг орон даяар болон орон нутагт хэрэгжүүлэхийг Асгат сумын намын гишүүд дэмжин ирээдүйн ялалт амжилтын төлөө байгаагаа илэрхийлэв.

Уулзалтад оролцсон иргэдийн төлөөлөл хөдөөд дэд бүтцийн хөгжил, орон сууцжуулалт, цэвэр, бохир усны шугам, дулааны хангамж учир дутагдалтай байдаг, суманд аятай тухтай амьдрах нөхцөлөөс болж Асгат сумын иргэдийн тоо жил тутам буурч байгаа нь санаа чилээсэн асуудал болжээ. Мөн эрүүл мэнд, боловсролын тогтолцоо, боловсон хүчний бодлогыг хөндөж, малын гаралтай түүхий эдийг үнэд хүргэх, түүнийг боловсруулах, агуулах савыг бэлдэх шаардлагатайг хэлж байв. 

Мөн уулзалтын үеэр Монгол Ардын намын Бага хурлын гишүүн Х.Оюунцэцэг 1072 хувьцааг өвлүүлэхтэй холбоотой хууль эрх зүйн зохицуулалтын талаар уулзалтад оролцсон гишүүдэд дэлгэрэнгүй тайлбарлаж өглөө.

Гишүүдээ сонсдог, илүү ойр харилцаа холбоотой, гишүүддээ хүрч ажилладаг эргэх холбоотой Монгол Ардын нам байх E4 стратеги, Enam 3.0 дэвшилтэт платформын талаар намын дэргэдэх Стратеги академийн судалгаа, эрдэм шинжилгээний секторын эрхлэгч Г.Батсайхан Асгат сумын намын хороонд танилцуулсан юм.

Сүхбаатар аймгийн Эрдэнэцагаан сумын Хадын булаг багийн “Халтарын говь” гэдэг газар тавдугаар сарын 18-ны өдрийн 17:25 цагт гарсан хээрийн гал түймрийг мөн өдрийн 21:45 цагт цурамд оруулж 22:55 цагт бүрэн унтраасан. Тус аймгийн Онцгой байдлын газрын Эрдэнэцагаан сум дахь 47 дугаар анги, Хилийн цэргийн 0146 дугаар ангийн  нийт 14 алба хаагч, 3 автомашин, 1 мотоциклтойгоор ажиллалаа. 

Нэн их хуурайшилттай: Өмнөговь, Сүхбаатар, Дорноговийн ихэнх нутаг, Ховд, Говь-Алтай, Баянхонгор, Өвөрхангай, Дундговийн өмнөд хэсгээр хуурайшилт нэн их байна.

Их хуурайшилттай: Дархан, Сэлэнгэ, Говьсүмбэр, Дорнодын ихэнх нутаг, Завханы өмнөд, Баян-Өлгий, Увс, Төв аймгийн баруун, Өвөрхангай, Дундговь, Дорноговь, хойд хэсэг, Ховд, Говь-Алтай, Баянхонгор, Хөвсгөл, Булган, Хэнтийн зарим газраар хуурайшилт их байна.

Дунд зэргийн хуурайшилттай: Хөвсгөлийн баруун, Завханы хойд, Төв аймгийн зүүн, Архангайн өмнөд, Төв аймгийн зүүн хэсэг, Булган, Хэнтийн зарим газраар хуурайшилтийн зэрэг дунд түвшинд байна.

Иймд иргэд, малчид та бүхэн ой хээрийн бүсэд зорчихдоо галын аюулгүй байдлыг чанд сахиж, ил гал гаргахгүй байхыг онцгойлон анхааруулж байна.

Эх сурвалж: ЦУОШГ

Салхи нутгийн зүүн хэсгээр баруун өмнөөс хойш эргэж, бусад нутгаар баруун хойноос секундэд 5-10 метр, говь, тал, хээрийн нутгаар түр зуур секундэд 16-18 метр хүрч ширүүснэ.

Дархадын хотгор, Хэнтийн уулархаг нутаг, Тэс, Тэрэлж, Хэрлэн, Онон, Улз, Халх голын хөндий, Дорнод-Дарьгангын тал нутгаар -2...+3 градус, говийн бүс нутгийн баруун өмнөд хэсгээр +11...+16 градус, Алтайн уулархаг нутаг, Их нууруудын хотгор, говийн бүс нутгийн зүүн өмнөд хэсгээр +7...+12 градус, бусад нутгаар +2...+7 градус дулаан байна.

УЛААНБААТАР ХОТ ОРЧМООР: Багавтар үүлтэй. Хур тунадас орохгүй. Салхи баруун хойноос секундэд 5-10 метр. Өмнөх өдрөөс 7 градусаар сэрүүсэж +3...+5 градус дулаан байна.

БАГАНУУР ОРЧМООР: Үүл багасна. Хур тунадас орохгүй. Салхи баруун хойноос секундэд 5-10 метр. Өмнөх өдрөөс 7 градусаар сэрүүсэж +2...+4 градус дулаан байна.

ТЭРЭЛЖ ОРЧМООР: Үүл багасна. Хур тунадас орохгүй. Салхи баруун хойноос секундэд 4-9 метр. Өмнөх өдрөөс 7 градусаар сэрүүсэж 0...+2 градус дулаан байна.

Худалдан авагч талууд ноолуурыг урьдчилан ангилан ялгаж, чанарыг шалгасны үндсэн дээр сум, сумаар нь тусад нь дуудлагаар худалдаалсан байна. Тухайлбал, Сүхбаатар сумын малчдаас ирүүлсэн 1.2 тонн ноолуурыг “Гоёл кашмер” компани хамгийн өндөр үнээр худалдан авчээ. Бусад сумдын ноолуурын үнэ 193–195 мянган төгрөгийн хооронд хэлбэлзсэн байна.

Дуудлага худалдааны дараа малчид, хоршоод ХАА-н бирж болон тухайн худалдан авагч компанитай гэрээ байгуулж, ноолуурын мөнгийг дансаар шилжүүлэх нөхцөлтэйгөөр арилжаа амжилттай өндөрлөсөн юм.

Мөн арга хэмжээний үеэр үндэсний үйлдвэрлэгч компаниуд бүтээгдэхүүнийхээ үзэсгэлэнг дэлгэн танилцуулж, хөдөө аж ахуйн зориулалттай техник, тоног төхөөрөмж, зөөврийн сууц, малын тэжээлийн үзэсгэлэн худалдаа зохион байгуулагдсан нь оролцогчид, иргэдийн сонирхлыг ихээхэн татлаа.

Тухайлбал, Хөвсгөл аймгийн Түнэл суманд ойн гал түймрийг унтраахаар тус аймгийн Онцгой байдлын газрын 27 дугаар анги, сумын мэргэжилтнүүд зэрэг нийт 58 хүн, 4 автомашинтай ажиллаж байгаа аж. Улмаар гуравдугаар сарын 25-ны өдрийн 09:30 цагт цурманд оруулжээ. Урьдчилсан байдлаар ойн гал түймэрт 9 га талбай өртөж шатсан байна.

Түүнчлэн, Сүхбаатар аймаг, Эрдэнэцагаан сум дөрөвдүгээр багийн “Шахайн ширээ” гэдэг газар хээрийн гал түймэр гарсан тухай дуудлагыг гуравдугаар сарын 24-ний өдрийн 11:20 цагт хүлээн авчээ.

Дуудлагын дагуу тус аймгийн Онцгой байдлын газрын эрэн хайх, аврах салбар, Эрдэнэцагаан сум дахь 47 дугаар ангийн алба хаагчид, сумын мэргэжлийн ангийнхан нийт 70 хүн, 24 автомашинтай хээрийн гал түймрийг унтраах ажиллагааг зохион байгуулжээ. Улмаар  хээрийн түймрийг бүрэн унтраасан байна.

Хоёрдугаар сарын 20-21-нд шилжих шөнө цасан шуурга шуурч малчид малтайгаа төөрч уруудах, авто машинууд цасанд боогдох, цахилгаан эрчим хүч тасрах зэрэг хүнд нөхцөл байдал үүссэн.

Баруун-Уртад хамгийн их буюу 10 см Эрдэнэцагаан, Халзан сумдад хамгийн бага буюу 3 см цасан бүрхүүл тогтжээ. Цасан шуурганы үеэр салхи зарим тохиолдолд 26-27 м/с хүрч ширүүссэн байна.

Дээрх 26 дуудлагын дөрөвт нь аймгийн ОБГ-ын алба хаагчид, бусад дуудлагад сумдын мэргэжлийн ангиуд ажиллаж эрэн хайх аврах ажиллагааг зохион байгуулжээ. Нийт дуудлагын долоо нь хүн төөрсөн бусад нь цасан суусан, авто машин бензингүй болж гацсан гэх дуудлага байсан бөгөөд сумдын мэргэжлийн ангиуд нийт 64 том хүн 29 хүүхдийн амийг авран хамгаалжээ.

Малынхаа араас явж, шуурганд төөрсөн иргэдийг эсэн мэнд олсон ч Наран суманд нэг иргэн харамсалтайгаар амиа алдаж, нас барсан байдалтай олдсон байна.

Баруун-Урт Улаанбаатар чиглэлийн авто замын цасанд хаагдсан хэсгүүдийг Талын зам болон ОБГ-ын техникийн хүчээр нээж, хэвийн болгосон гэж аймгийн ОБГ-аас мэдээллээ

Тодруулбал, тулааны төрөлд эмэгтэйчүүдийн 55 кг-ийн жинд О.Есүгэн алтан медаль, 50 кг-ийн жинд Л.Алтанцэцэг мөнгөн медалийн эзэн боллоо.

Тэмцээнд Монгол, БНХАУ, БНСВУ, Бүгд Найрамдах Казакстан Улс, Бүгд Найрамдах Узбекстан Улсын 40 багийн 300 гаруй тамирчин оролцож, “тулаан”, “өөрийгөө хамгаалах” гэсэн хоёр төрлөөр эрэгтэй 55 кг, 60 кг, 65 кг, 70 кг, 75 кг, 80 кг, 85 кг, 90 кг, эмэгтэй 50 кг, 55 кг, 60 кг, 65 кг, 70 кг жингийн ангилалд өрсөлдөж, аваргуудаа шалгарууллаа.

Ташрамд мэдээлэхэд, “Сонсогчийн алдар” тэмцээнийг Ардын багш, боловсрол судлалын ухааны доктор, профессор, Дотоод хэргийн их сургууль, МУБИС-ийн хүндэт профессор, цагдаагийн хурандаа С.Хаянгарваа санаачилж, 1996 оноос төрийн цэргийн болон хууль сахиулах байгууллагын албан хаагчид, цэрэг, цагдаагийн сургуулийн сонсогчид, тулааны урлагийн клуб, холбоо, нэгдэл, хувь хүмүүсийн хүрээнд улс, олон улсын хэмжээнд зохион байгуулж ирсэн түүхтэй юм.

Орон нутгийн есөн фермер нэгдэн, дундын хоршоо байгуулж, сүүгээ дээрх “Нутгийн сүү” үйлдвэрт нийлүүлж эхэлсэн гэнэ. Аймгийн ЗДТГ-ынхан үйлдвэрийг зэргэлдээх сум, орон нутгийнханд хүрч үйлчилдэг болгохын тулд урт хугацааны тогтвортой бодлого, хөрөнгө оруулалт шаардлагатайг дурдаад түүхий эдийн байнгын нөөц бүрдүүлэхэд малчид, фермер, дундын хоршоодын үйл ажиллагааг дэмжих нь чухал гэдгийг онцолсон юм.

Сүүний үйлдвэрийг “Сүхбаатар хөгжил” үйлдвэрлэл, технологийн харьяанд ажиллуулна гэдгийг тус паркийн гүйцэтгэх захирал Т.Ихбаяр хэлсэн. Тэрбээр “Сүүний үйлдвэрийг ашиглалтад оруулснаар өрх, сурагчид өглөө бүр шинэ сүү хэрэглэдэг боллоо. Аймаг 2025 оны хөгжлийн төлөвлөгөөндөө “Хүүхэд бүрд сүү” хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэхээр тусгасан” гэв.

Үйлдвэрийн барилгыг улсын төсвийн 2.8 тэрбум төгрөгийн санхүүжилтээр барьжээ. Орон нутгаас 160 сая төгрөгийн үнэ бүхий тоног төхөөрөмж нийлүүлсэн гэнэ. Мөн НҮБ-ын Хүүхдийн сангаас 200 сая төгрөгийн хөрөнгө оруулсан байна.